De Verdwenen Duitse Begraafplaatsen in en rond het Poelkapelse
Tot in de jaren 50 bestonden er acht Duitse begraafplaatsen uit Wereldoorlog I in Poelkapelle. Poelkapelle is daarmee gemakkelijk koploper qua aantal in de streek. In Beselare en Geluwe waren er telkens een vijftal. Kort na de oorlog en/of tijdens de oorlog waren er zelfs nog meer of andere. Deze kerkhoven schijnen nu echter compleet verdwenen te zijn. Sommige van die begraafplaatsen werden afgeschaft en/of versmolten met andere tijdens of kort na de Grooten Oorlog. In de jaren dertig werden de overblijvende heringericht, maar in de jaren vijftig werden de meeste definitief opgeruimd en overgebracht naar Menen en Langemark.
In het volgende overzicht proberen we in een eerste instantie te achterhalen waar die kerkhoven lagen en hoe ze noemden. Dit is op zich al een hele klus geweest met vaak tegensprekende bronnen en kaarten. Het begon allemaal met de zoektocht naar waar Guynemer zou kunnen neergestort zijn. Daar wordt telkens verwezen naar Duitse kerkhoven, vandaar dat een goede kennis ervan onontbeerlijk was voor die nog veel moeilijker zoektocht.
Onderstaande lijst is al behoorlijk, maar wellicht nog niet af. Mensen die opmerkingen en/of aanvullingen hebben ? Dan hoor ik dat graag. De informatie komt uit het samenleggen van diverse bronnen, eigenlijk teveel om hier op te sommen. Ik las ooit eens de volgende spreuk : iemand die iets overneemt uit 1 werk pleegt plagiaat, iemand die iets overneemt uit verschillende werken doet research ... , ik heb er in ieder geval plezier aan beleefd !
Wel ik denk dat ik inderdaad onderstaande overgenomen heb uit diverse werken, maar onderling vergeleken heb en vooral ook met kaarten en plannen, zodat ik durf zeggen dat dit het resultaat is van research en geen overgetypt lijstje. Hoe zou ik het overigens anders kunnen te weten komen ? Het is ook een beetje de bedoeling de verspreide kennis over de Duitse kerkhoven te centraliseren en aan iedereen ter beschikking te stellen.
Als ik toch een paar bronnen wil vermelden dan is het wel het boek over Poelkapelle van Jan Steen en Robert Baccarne, het lijstje Duitse kerkhoven op het net van Jan Vancoillie en een lijstje die ik kreeg van Aurel Sercu. Dat waren m’n startpunten. Dit leidde tot nu toe tot onderstaande lijst :
1. Poelcapelle-Ehrenteil an der Kirche
• geen nummer tot nu toe bekend, wellicht ook nooit nummer gekregen, waarschijnlijk het eerste Duitse kerkhof in Poelkapelle, of toch Poelcapelle I dan ?
• ook genoemd : “Poelcapelle Militär Friedhof Village”
• gereserveerd deel van het kerkhof rond de kerk tijdens de oorlog
• zou in 1916 reeds 147 doden bevat hebben, maar dan overgebracht naar nummer 124, huidig speelplein
2. Deutscher Ehrenfriedhof II
2. Deutscher Ehrenfriedhof II
• Poelkapelle nummer 111
• zou 7923m² groot geweest zijn, met 1189 gesneuvelden waarvan 314 onbekenden, voornamelijk uit RIR 233,234,235,236,237, 24° Jagers, de meesten gevallen bij de Slag om Langemark en 1 Canadese en 1 Franse soldaat, blijkbaar het grootste op Poelkapelse bodem
• vroeg na de oorlog aangevuld met 102 doden van nummer 114, Haus Kirch(e)ner
• waarschijnlijk in 1954 opgeruimd, waarbij de bekenden naar Menen en de onbekenden naar het massagraf van Langemark overgebracht werden
• nog restanten van te zien, wellicht het kerkhof waarvan sprake bij de Guynemerverdwijning, ook nog fundaties te vinden
• blijkbaar moet er na de oorlog nog een tijdlang een arduinen gedenkplaat geweest zijn
• een boom die de oorlog overleefd heeft zou ook na de oorlog nog op het kerkhof blijven staan zijn
• op de zuidelijke hoek aan de straat stonden twee bunkers tot nog een hele tijd na de oorlog, de fundamenten zijn nog vindbaar
• langs de Wallemolenstraat 2 percelen voor fruitboer Oosterlinck op je rechterkant
• soms aangegeven als het eerste Duitse kerkhof van Poelkapelle, maar waar komt de II dan vandaan in de naam ?
3. Deutscher Ehrenfriedhof III
• Poelkapelle nummer 112
• soms ook Kerselare genoemd
• 3330m² groot met 446 gesneuvelden waarvan 214 onbekenden van RIR 233,235,236 in oktober 1914 en april 1915, allen overgebracht naar Langemark
• nabij de populieren van de hoeve van Wim Petillion achter de oud vlasfabriek
4. Deutscher Ehrenfriedhof IV
• Poelkapelle nummer 113
• 4447m² groot met 658 gesneuvelden waarvan 140 onbekenden
• aangelegd in oktober 1914
• aangevuld met 13 doden van “Mannekens-Schlosz”
• in 1930 aangevuld met stoffelijke resten van “ Soldatenfriedhof Treurniet” en “ Soldatenfriedhof Ich hatt’ einen Kameraden”
• in 1928 lagen daar ook talrijke Franse soldaten gesneuveld in loopgraven door hen aangelegd in 1917
• in de jaren vijftig werden de bekenden overgebracht naar Menen, onbekenden naar Langemark
• tussen de Eeckhoutmolenstraat en de baan naar Ieper
• strikt genomen geen grondgebied Poelkapelle meer of toch op de grens !
5. Militär-Friedhof Haus Kirch(e)ner
• nummer 114
• 700m², 102 gesneuvelden
• reeds vroeg na de oorlog overgebracht naar nummer 111, Ehrenfriedhof II
• in de Steenstraat, oostelijk voorbij het kruispunt en nog voorbij waar nu hof André Decaestecker staat (Bray Farm). De straat liep vroeger oostelijk van Bray Farm en het kerkhof was juist aan de overkant van de straat vanuit Bray Farm gezien. De situatie is nu heel anders, de weg passeert westelijk van Bray Farm.
6. Deutscher Ehrenfriedhof Poelkapelle-Ost
• nummer 115
• 747m², 67 gesneuvelden waarvan 13 onbekenden, studenten uit oktober-november 1914
• in 1955 overgebracht naar Langemark
• juist aan de overkant van het grote Britse kerkhof op de weg naar Westrozebeke
7. Ehrenfriedhof Poelkapelle-Dorf
• nummer 124
• soms aangeduid als Poelcapelle I ?
• 4581m² met 785 gesneuvelden waarvan 253 onbekenden, RIR, oktober 1914, april-mei 1915
• er wordt beweerd dat het kerkhof zou ontstaan zijn door de ontploffing van het munitiedepot in het klooster in de nacht van 11-12 mei 1915
• tijdens de oorlog tot in 1917 stond er een monument voor het 26° Reserverkorps onder leiding van Freiherr von Hügel, met een adelaar erop, waarvan nu nog 2 monolieten te zien zijn ! Hij had plannen voor een groot Denkmal in 1915 op de Zeugeberg op de weg naar Westrozebeke, het slagveld overkijkend voor de bloem van de Duitse jeugd. Blijkbaar is dit laatste er niet echt van gekomen, maar wel een kleinere versie op het “speelplein” !
• in de jaren dertig heringericht, de muren van toen zijn nog gedeeltelijk bewaard
• in de jaren 50 werden bekenden naar Menen overgebracht en onbekenden naar Langemark
• hedentendage sedert 1957 speelplein van Poelkapelle door onder andere toedoen van de toenmalige onderpastoor, wijlen Jozef Corneillie (oud-burgemeester) en Jan Steen sr. (oud-secretaris)
• in 1967 Guynemerspeelplein genoemd, gedenksteen in de zandstenen muur getuigt daarvan
8. Poelkapelle – Pelikan
• nummer 126
• soms ook “Am Pelikan” genoemd, aan café De Pelikaan van Jules Opsomer, huidig kruispunt Stadensteenweg-Houthulstseweg, in de hoek van de vervallen garage ( N-O)
• 1770m², later 3417m², 374 gesneuvelden waarvan 80 onbekend
• aangelegd in 1916 door Lt. Kemmer, beplant met linden, het mooiste van Poelkapelle genoemd
• allen naar Langemark overgebracht
9. Deutscher Soldatenfriedhof Poelkapelle nummer 127
• nummer 127
• “Mannekens-Ferme”, “Waldfriedhof am Roggestraat”, Waldfriedhof am Koutersdreef”
• 3539m², 842 bekenden maar vele onbekenden in massagraven
• aangelegd in 1916 door Lt Kemmer
• soldaten uit 1915, 1916 en 1917
• in 1955 allen naar Langemark
• enkele lege kisten gevonden, symbolische begrafenissen ?
• langs Conterdreef, voorbij eerste huis aan linkerkant dieper het veld in
10. Militär-Friedhof Poelkapelle Schaapbalie
• nummer 164
• in de Bultekotstraat halverwege tussen Filletstraat en weg Vijfwege-Westrozebeke op je rechterkant, komende vanuit Poelkapelle
• strikt genomen niet meer op het grondgebied van Poelkapelle, juist over de grens
• kort na de oorlog overgebracht naar Vijfwegen nummer 163 ( weg naar kamp vanaf de kerk, op de rechterkant)
11. Deutscher Soldatenfriedhof nummer 172
• nummer 172
• ook “New German Cemetery” of “ Spriethoek” genaamd
• een van de laatste : aangelegd op einde oorlog in 1917 of volgens andere bronnen na de oorlog door de Engelsen
• 972 gesneuvelden waarvan 912 onbekenden in massagraf
• langs Brugseweg voorbij Engels kerkhof : beetje verder dan aan de overkant van de serres en vijver, vlak voor de eerste huizen aan de rechterkant
12. Poelkapelle Mannekens-Schlosz
• in het park van het kasteel aan het Munneken
• 13 doden, overgebracht naar nummer 113
13. Soldatenfriefhof Treurniet
• in 1930 overgebracht naar nummer 113
• zuidoostelijke hoek Poperingestraat-Houthulsteweg
14. Soldatenfriedhof “Ich hatt’ einen Kameraden”
• in 1930 overgebracht naar nummer 113
• zuidwestelijke hoek kruispunt zijweg Houthulstseweg- Houthulsteweg zelf, eindje ten zuiden voor de oude spoorweg op de linkerkant komende van Poelkapelle
15. 5-tal massagraven aan de Lekkerboterbeek in het vrije veld : aantal onbekend, ook elders vind je op de kaarten SoldatenGräbern ...
16. niet bij te houden afzonderlijke grafterpjes aan de oostzijde van Poelkapelle voor 1916
In de jaren dertig waren er een 65-tal Duitse kerkhoven in West-Vlaanderen, de meeste uiteraard rond Ieper, waarvan 8 op grondgebied Poelkapelle:
• 111 Poelkapelle II
• 112 Poelkapelle III
• 113 Poelkapelle IV
• 115 Poelkapelle Ost
• 124 Poelkapelle Dorf
• 126 Poelkapelle Am Pelican
• 127 Poelkapelle Mannekensferme
• 172 Poelkapelle Neuer Deutscher Friedhof
Na de oorlog waren de Duitse kerkhoven verwaarloosd en verlaten. Vanaf 1929 werd een aanvang genomen met hieraan iets te doen door de Duitse Kriegergräberfürsorge en dit werd afgerond in 1934.
Na de tweede wereldoorlog in de jaren vijftig werden praktisch alle Duitse kerkhoven afgeschaft. Er bleven er maar vier meer over : Vladslo, Hooglede, Menen en Langemark.
Bijdrage: Johan Vanbeselaere
Poelcapelle 1917 Association
december 2008, versie 1.04
